Arjan Erkel (Rotterdam, 9 maart 1970) is een Nederlands cultureel antropoloog en oud-medewerker van de internationale hulpverleningsorganisatie Artsen zonder Grenzen (AzG). Vanaf de zomer van 2002 werd Erkel twintig maanden door zwaarbewapende mannen met bivakmutsen vastgehouden in een hok van twee bij anderhalve meter onder de grond, vol angst en onzekerheid over een goede afloop.

In zijn lezingen neemt Arjan de deelnemers als het ware mee naar zijn situatie, waar verandering van gewoonten en verbinding met de nieuwe werkelijkheid noodzakelijk zijn om te overleven. Contact maken en samenwerken met zijn ontvoerders waren zeer belangrijke en moeilijke processen, maar het lukte hem steeds beter zijn situatie te verbeteren zonder dat Erkel zijn eigen identiteit of idealen verloor. Zijn strijd om te overleven geeft een voorbeeld van leiderschap weer. De manier hoe hij zijn ontvoerders beïnvloedde geeft al aan dat het hier meer dan alleen persoonlijk leiderschap betrof. Vanuit het nemen van verantwoordelijkheid voor zijn eigen situatie heeft hij er ook voor gezorgd dat er door een steeds beter wordende samenwerking ook een gevoel van gedeelde verantwoordelijkheid ontstond.

“Van augustus 2002 tot april 2004 hielden gewapende en gemaskerde moslimrebellen mij 607 dagen gevangen onder erbarmelijke omstandigheden in Dagestan. Mijn gijzeling was een lange strijd tegen onzekerheid, stress, onduidelijkheid, eenzaamheid, wanhoop en een gebrek aan vertrouwen, veiligheid en comfort. Elke dag zou mijn laatste dag kunnen zijn. Redenen genoeg om weg te zakken in ellende en slachtofferschap.

Al snel heb ik alles op alles gezet om het beste uit de situatie te halen. Dit door op zoek te gaan naar verbinding met mijn ontvoerders en door constant te reflecteren op mijn eigen gedrag. Werken aan veiligheid, vertrouwen en mogelijkheden in plaats van het nog erger te maken door negativisme en vijandigheid. Ik heb me moeten invechten, zelfs letterlijk. Ik ben er achter gekomen dat ik mijn grenzen kan verleggen. Ik heb geleerd wat geduld, discipline en volhouden echt in houden. Maar ook wat het is dat je tranen op zijn van verdriet. Ik heb ervaren wat empathie kan doen aan onderlinge relaties. Het hielp me overleven.”